Γνωρίζουμε πάρα πολλά πράγματα και θέλουμε να μάθουμε ακόμα πιο πολλά, γιατί με αυτό τον τρόπο θα εφοδιαστούμε για να πετύχουμε είτε κάποιες εξετάσεις είτε κάποια θέση εργασίας και γενικότερα για να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί σε μία κοινωνία που μας κρίνει, αναλόγως των προσόντων/γνώσεών μας. Τι γίνεται όμως με εμάς τους ίδιους; Πόσο καλά γνωρίζουμε τον εαυτό μας;

Πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τον εαυτό μας;

Η αυτογνωσία είναι ένα ζήτημα που απασχόλησε την ανθρωπότητα από την αρχαία εποχή. Το «γνῶθι σαὐτόν», υπήρξε ως πρόσταγμα χαραγμένο στον τοίχο του Μαντείου των Δελφών και στη συνέχεια ως παράγγελμα (συμβουλή) από τους Αρχαϊκούς φιλοσόφους (τον Θαλή τον Μηλίσιο, «χαλεπὸν τὸ ἑαυτὸν γνῶναι» και τον Χίλων τον Λακεδαιμόνιο, «γνῶθι σαὐτόν»).

εαυτό

Επειδή, το ζήτημα της αυτογνωσίας τέθηκε από τους Αρχαϊκούς φιλοσόφους (δηλαδή, τους πρώτους φιλοσόφους), η αυτογνωσία έχει πρωταρχική αξία. Επιπλέον, ως πρωταξία αντιμετωπίζει και ο Σωκράτης την αυτογνωσία, καθώς  την αναγνωρίζει ως θεμελιούσα πρωταρχική βάση, για την ερμηνεία του ανθρώπου και του κόσμου. Θεωρούσε ότι, πάνω από όλα, προέχει η γνώση του εαυτού. Συγκεκριμένα είχε αναφέρει πως από τη στιγμή που δε γνωρίσεις τον εαυτό σου είναι «γελοίο» να ασχολείσαι με ξένα πράγματα (Πλάτωνος, Φαίδρος, 229-230a.).

Γιατί μπορούμε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας;

Ο άνθρωπος, μπορεί να να στραφεί στον εαυτό του και να αναρωτηθεί για το είναι του. Επομένως, το υποκείμενο που ρωτά «τι είναι» στρέφει την ερώτηση προς τον εαυτό του και ρωτά «τι είμαι».  Ο λόγος για τον οποίο ο κάθε άνθρωπος μπορεί να ρωτά για τον εαυτό του, είναι γιατί έχει συνείδηση του εαυτού του.

εαυτό

Συγκεκριμένα, συνειδητοποιεί την ύπαρξή του για την οποία γνωρίζει ότι οφείλεται στη γέννησή του, ότι ξετυλίγεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο χώρο και χρόνο μαζί άλλους ανθρώπους και άλλες οντότητες και τέλος ότι κάποτε θα φθαρεί και δεν θα υπάρχει πια. Επομένως, η αυτογνωσία προϋποθέτει την αυτοσυνείδηση.

Πώς γνωρίζουμε τον εαυτό μας;

Ο άνθρωπος εξετάζει τον εαυτό του επιστημονικά, θέλοντας να δώσει απαντήσεις που αφορούν την καταγωγή, την ανατομία, την ηθική, την πίστη, την κοινωνικότητα, την ιστορία και γενικά το νόημα της ύπαρξής του. Έτσι, λοιπόν, ξεπροβάλλουν διάφορες επιστημονικές εξειδικεύσεις, όπως για παράδειγμα η Παλαιοανθρωπολογία, η Βιολογία, η Εθνολογία, η Θρησκεία η Κοινωνιολογία, η Ιστορία και η Ψυχολογία,  για να απαντήσουν τι είναι ο άνθρωπος. Όμως, το πρόβλημα που δημιουργείται είναι ότι ανθρωπολογικές επιστήμες εξετάζουν τον άνθρωπο από διάφορα οπτικά πεδία, με αποτέλεσμα να τον κατακερματίζουν. Πώς μπορούμε να έχουμε μια σαφή αντίληψη για το τι είναι άνθρωπος και κατ΄ επέκταση για το τι είναι ο εαυτός μας, όταν οι επιστημονικές απαντήσεις δεν αφορούν τον άνθρωπο ως άνθρωπο αλλά μονόπλευρα τον άνθρωπο είτε ως βιολογικό ον είτε ως πολιτικό ον είτε ως κοινωνικό ον είτε ως ψυχική υπόσταση;

Προκύπτει, επομένως, η ανάγκη να προσεγγίσουμε τον άνθρωπο ως ενότητα και να τον εξετάσουμε ως αυτό που είναι, ως άνθρωπο. Από τη μία θα μπορούσαμε να «ενώσουμε» όλες τις επιστημονικές απαντήσεις για να οδηγηθούμε σε μια σχετικά ολοκληρωμένη απάντηση.  Από την άλλη όμως, γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος υπήρχε πριν από τις επιστήμες, επομένως μπορούμε να τον εξετάσουμε προ-επιστημονικά και εξω-επιστημονικά, δηλαδή πέρα και έξω από κάθε είδους επιστημονικό κατακερματισμό. Συνεπώς, οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίσει τον εαυτό του όταν γίνεται αντικείμενο έρευνας.

Καταρχάς, δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τον εαυτό μας, αν τον απομονώσουμε από τους άλλους ανθρώπους και τα άλλα όντα, όπως επιχείρησε να κάνει ο Descartes.

εαυτό

Σύμφωνα με τον Σωκράτη, η έμπρακτη αναζήτηση εαυτού δεν είναι μόνο προσωπική (εσωτερική στροφή) ούτε μόνο διαπροσωπική (κοινωνικοπολιτική) είναι και τα δύο μαζί. Η ίδια η στάση του Σωκράτη αποτελεί υπόδειγμα γιατί ενώ έχει πλήρης συνείδηση της δικής του ξεχωριστής οντότητας ως ένα συγκεκριμένο πρόσωπο που υπάρχει σε ένα υπαρκτό τόπο και χρόνο, συνδιαλέγεται και επικοινωνεί έμπρακτα με συγκεκριμένα παρόντα πρόσωπα που έχει ενώπιόν του με σκοπό να εισχωρήσει στο βάθος της ουσίας του ανθρώπου και να φωτίσει τα κρυμμένα μυστικά του εαυτού.

Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι μπορούμε να οδηγηθούμε στην αυτογνωσία με την στροφή προς τον εαυτό μας και την ταυτόχρονη διαπροσωπική προστριβή έχοντας πάντα ως προϋπόθεση την αντίληψη της αυτοσυνείδηση.

Στέλλα Μιλτιάδου

(Φιλόλογος)

Με την επίσκεψη και την χρήση της ιστοσελίδα http://www.learnincy.com συμφωνείτε και αποδέχεστε τους όρους και τις προϋποθέσεις. Οι οροί και οι προϋποθέσεις τις σελίδας http://www.learnincy.com μπορούν να αλλάξουν ανά πάσα στιγμή χωρίς καμία προειδοποίηση ή ενημέρωση.

Αν σου άρεσε, μοιράσου το με τους φίλους σου